Fukusa

Fukusa (袱紗) là một loại khăn vải lụa truyền thống được sử dụng trong trà đạo Nhật Bản, với mục đích chính là lau chùi, xử lý và nâng niu các trà cụ một cách trang trọng và đầy nghi thức. Ngoài ra, fukusa còn mang ý nghĩa về thẩm mỹ, lễ nghi và sự tôn kính đối với khách mời và trà cụ.

1. Fukusa là gì?

• Là một mảnh vải hình vuông, thường được làm bằng lụa tơ tằm, có màu sắc và kích thước cố định tùy theo vai trò và người sử dụng.

• Được xếp gọn lại và kẹp vào thắt lưng kimono (obi) khi không dùng.

• Dùng để lau trà cụ như hũ đựng trà (natsume), thìa tre (chashaku) hoặc thực hiện các động tác nghi lễ đặc biệt.

2. Kích thước và chất liệu

• Kích thước tiêu chuẩn: khoảng 28cm x 28cm.

• Chất liệu: lụa tơ tằm, thường được dệt trơn, không hoa văn (để giữ sự trang nghiêm và tinh khiết).

• Một số loại fukusa cao cấp có thể được nhuộm thủ công theo kỹ thuật truyền thống Nhật Bản.

3. Màu sắc và phân biệt giới tính

• Màu đỏ/tím đỏ: dành cho nữ.

• Màu tím sẫm hoặc cam đất: dành cho nam.

• Màu sắc còn có thể thay đổi tùy theo trường phái trà đạo (ví dụ: Urasenke, Omotesenke, Mushanokoji-senke).

• Ngoài màu sắc, cách gấp và xử lý fukusa cũng khác nhau giữa nam và nữ.

4. Chức năng trong trà đạo

• Lau trà cụ một cách trang trọng và có nghi lễ, đặc biệt là:

  • Lau natsume (hũ trà) hoặc chaire (bình trà đậm).

  • Lau chashaku (muỗng tre).

• Dùng để bảo vệ tay khi cầm đồ nóng, hoặc để cầm nắp hộp trà bằng ngà (tránh tiếp xúc trực tiếp).

• Đôi khi còn dùng như một biểu tượng cho sự thanh tịnh – lau trà cụ không chỉ để làm sạch, mà còn là hành động tịnh hóa tinh thần trước khi mời trà.

5. Ý nghĩa biểu tượng

• Fukusa không đơn thuần là khăn lau, mà còn tượng trưng cho:

  • Sự kính trọng với trà cụ, khách mời và truyền thống.

  • Tinh thần wabi-sabi – vẻ đẹp mộc mạc, yên bình, và tạm thời.

  • Sự tinh tế trong hành vi – từng động tác gấp, mở, lau đều phải đúng quy tắc, nhịp độ và tư thế.

6. Phân biệt với các loại khăn khác trong trà đạo

• Fukusa (袱紗): khăn lụa dùng để lau trà cụ chính.

• Kaishi (懐紙): giấy gấp dùng khi ăn wagashi (bánh ngọt) hoặc lót đồ ăn.

• Kobukusa (古帛紗): khăn nhỏ hơn dùng để lót chén trà hoặc cầm đồ, không dùng để lau.

• Chakin (茶巾): khăn vải trắng dùng để lau bát trà (chawan) – khác hoàn toàn với fukusa.